{"id":1428,"date":"2023-12-24T11:45:59","date_gmt":"2023-12-24T11:45:59","guid":{"rendered":"https:\/\/www.gonfaatoma.com\/?p=1428"},"modified":"2024-01-10T14:21:31","modified_gmt":"2024-01-10T14:21:31","slug":"seera-daldaalaa-haaraa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.gonfaatoma.com\/index.php\/2023\/12\/24\/seera-daldaalaa-haaraa\/","title":{"rendered":"Seera Daldaalaa Haaraa"},"content":{"rendered":"\n<p>Manni Maree Bakka Bu\u2019oota Uummataa Mootummaa FDRI Yaa\u2019ii idilee Bitootessa 16 bara 2013 gaggeesseen Seera Daldalaa biyyattii haaraa raggaasisuun ni beekama. Seerri daldalaa haaraan kun tarree labsiiwwan moorummaa federaalaa 1234 ffaa irratti labsii Lakk. 1243\/2013 jedhamee kan galmaa\u2019e yoo ta\u2019u seera daldaalaa bara 1952 bahee fi waggoota 62 oliif hojiirra ture keessaa harka guddaa kan fooyyeessee dha.<\/p>\n\n\n\n<p>Barreeffama gabaabduu kana keessatti seerri daldaalaa maal? Kaayyoowan akkamii qaba? Seera daldaalaa biyyattii hojiirra ture jijjiiruuf maaliif barbaachise? Jijjiiramootni gurguddoon seeraa haaraa keessatti dhufan maal maal? qabxiileen jedhan deebii\/ibsa kan argatan ta\u2019a.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-vivid-red-color has-text-color has-link-color wp-elements-28c59e85b13e7b9c1379c21de9cc4eed\"><strong>Seera Daldaalaa fi Kaayyoo Isaa<\/strong><br><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-black-color has-text-color has-link-color wp-elements-1bc6a32e9c7f0277feb6135699bcafc0\">Seerri daldaalaa qaama seeraa mirgoota, hariiroo fi haala namootaa fi jaarmiyaalee hojii daldaalaa keessatti bobbo\u2019an irratti raawwatiinsa qabaatuu fi bituu dha. Daldaalaan ykn dhaabbanni daldaalaa qaamota adda addaa kan akka dhiheessitootaa, maamiltoota oomisha isaanii bitan, kanneen liqii liqeessaniif, hojjattootaa fi gaggeessitoota jaarmiyichaa, jaarmichi kan itti gaafatamummaan isaa murtaa\u2019e yoo ta\u2019e abbootii sheerii wajjin, dhaabbata mootummaa taaksii irraa sassabuu fi kkf wajjin hariiroo wal xaxaa kan qabu ta\u2019uun ni beekama.<\/p>\n\n\n\n<p>Hariiroon wal xaxaan daldaalaa\/jaarmiyaa daldaalaa fi qaamota armaan olitti ibsame kana gidduu jiru akkaataa bu\u2019a qabeessummaa qaamota kanneenii giddisuu fi darbees dinagdee biyyaaf gumaachuu danda\u2019uun hoogganamuu qaba.<\/p>\n\n\n\n<p>Barbaachisummaa seera daldaalaas fuulduratti kan dhufu yaadama bu\u2019uuraa kana irraa kan madduu dha. Qixa kanaan yommuu ilaalamus seerri daldaalaa kaayyoowwan gurguddoo lama kan qabu ta\u2019uu hubachuun ni danda\u2019ama.<\/p>\n\n\n\n<p>Inni jalqabaa daldaalaan ykn jaarmiyaan daldaalaa hariiroowwan wal xaxoo olitti ibsame kana keessatti socho\u2019ee fi hojjatee bu\u2019aa akka argatuu fi qabeenya akka horatu kan dandeessisu uwwisa\/haguuggii seeraa diriirsuu yoo ta\u2019u kunis daldaalaan ykn dhaabbatni daldaalaa hojii hojjatuun bu\u2019a qabeessa ta\u2019ee guddina biyyaafis akka gumachu ofitti amanamummaan akka hojjatu kan dandeessisuu dha. Inni lammaffaan mirgootaa fi dantaa seera qabeessa qaamolee daldaalaa ykn jaarmiyaa daldaalaa wajjin hariiroo qaban ykn uumuuf jiraniif eegumsa seeraa kennuu ta\u2019ee kunis hariiroon hojii gaarii fi wal amanamummaan wajjin hojjachuu akka cimu gochuu dha.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-vivid-red-color has-text-color has-link-color wp-elements-f37d4c386a3e6003309e42cbe265974e\"><strong>Barbaachisummaa Fooyya\u2019iinsa Seera Daldaalaa<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Akkuma gubbaatti tuqame seerri daldaalaa biyyaattii (Commercial Code) bara 1952 kan bahe yoo ta\u2019u waggoottan 62 oliif hojiirra kan ture ta\u2019uun hubatamuu qaba. Yeroo dheeraa kana keessattis jijjiiramtootni siyaas-dinagdee bal\u2019aan akka biyyaattis ta\u2019ee akka addunyaatti kan dhufe ta\u2019uun wal nama hin gaafachiisu.<br>Jijjiiramni guddaan yeroon fidee sirna siyaas-dinagdee (political economy) tiin kan wal qabatuu dha. Seerichi yeroo sanatti seerota biyyoota guddatanii kan akka Seera biyya Faransaay fi kanneen biroo irraa kan waraabame ta\u2019us akkaataa sirna fiwudaalaa (sirna mootootaa) yeroo sana akka sirna siyaas-dinagdeetti biyyattiin hordoftuuf akka tolutti kan bocameedha jechuun ni danda\u2019ama. Sirni siyaas-dinagdee yeroo sana ture immoo yeroo keessa guutummaan guutuutti waan jijjiirameef seerichi kana wajjin jijjiiramuu qaba.<\/p>\n\n\n\n<p>Dhimmi lammaffaan kanaan wal qabatee ilaalamuu qabu jijjiiramni siyaas-dinagdee addunyaa sirna giloobaalaayizeeshinii hordofee dhufe daldallii fi investimentiin amala daangaa ce\u2019uu (trans-boundary) horachaa kan dhufe ta\u2019uu fi seeronni dhimma kana bitan daldaaltootaa fi investarootaaf tilmaamummaa qabaachuu kan qaban ta\u2019uu dha. Keessumaa faayidaan daldaalli idila dunyaa fi investimentiin biyya alaa gam-hedduun dinagdee biyyaa keessatti qaban ol\u2019aanaa waan ta\u2019eef sirni seeraa jiraachuu qabu kana kan jajjabeessu ta\u2019uu qaba. Seerri daldaalaa hojiirra ture qixa kanaanis gaafa ilaalamu hanqina kan qabu waan ta\u2019eef akka fooyya\u2019uuf dhimmi kun sababa lammaffaa ta\u2019eera jechuu dha.<\/p>\n\n\n\n<p>Kana malees seerri daldaalaa guddina dinagdee biyyattiif haala kan mijeessu ta\u2019uu qaba; seerri daldaalaa qixa kanaan ture hanqinaalee heddu kan qabuu fi daldaala gaggeessuuf salphaa (ease of doing business) ta\u2019uu dhabuun sababa biraa jijjiiramni seericha irratti akka taasifamu dirqisiisee dha.<\/p>\n\n\n\n<p>Gama biraatiin biyyattiin miseensa Dhaabbata Daldaalaa Addunyaa (World Trade Organization) ta\u2019uuf carraaqaa kan jirtu yoo ta\u2019u sirna seera biyyattii (keessumaa seera daldaalaan wal qabaatu) akkaataa ulaagaalee dhaabbatichaan fooyyessuun waan barbaachiseef seericha irratti jijjiiramni akka taasifamu sababa biraa ta\u2019uu barreeffamoota adda addaa sakatta\u2019aman irraa hubachuun danda\u2019ameera.<\/p>\n\n\n\n<p>Walumaagalatti sababootni armaan olitti ibsamanii fi kanneen biroo sirna daldaalaa biyyattii ammayyeessuu irratti qiyyaafatan seerri daldaalaa waggoottan 62 oliif hojiirra ture akka fooyya\u2019u ka\u2019uumsa ta\u2019aniiru.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-vivid-red-color has-text-color has-link-color wp-elements-41f6a6e3975361c0878dc7977f2d1c3b\"><strong>Jijjiiramoota Gurguddoo Seeraa Daldaalaa Haaraa Keessatti Taasifaman<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bu\u2019uurarraa seerri daldaalaa haaraan seera daldaalaa duraan ture guutummaan guututti kan hin jijjiirre ta\u2019uun hubatamuu qaba. Seerri duraanii kitaabota gurguddoo 5 (kitaabni jahaffaan tumaalee ce\u2019uumsaa hammate jiraatus) kan of keessaa qabu ture. Isaanis:<br>\uf0b7 Kitaaba I: Waa\u2019ee Daldaaltotaa fi Daldaalaa kan hammate;<br>\uf0b7 Kitaaba II: Waa\u2019ee dhaabbilee daldaalaa kan hammate;<br>\uf0b7 Kitaaba III: Waa\u2019ee geejibsiisuu fi insuraansii kan hammate;<br>\uf0b7 Kitaaba IV: Waa\u2019ee sanadoota waadaa fi baankii kan hammate;<br>\uf0b7 Kitaaba V: Waa\u2019ee kisaaruu fi kasaaraa kan hammatee dha.<\/p>\n\n\n\n<p>Kitaabota kanneen keessaa seerri haaraan kan jijjiiree (kitaabota haaraan kan bakka buuse) kitaabota I, II fi V dha. Kitaabonni waa\u2019ee geejjibsiisuu fi insuraansii akkasumas waa\u2019ee sanadoota waadaa fi baankii hin jijjiiramne. Kanaafis sababootni gurguuddoon lama jiraachuun hubatameera. Sababni duraa dhimmootni kitaabota kana lamaaniin hammataman baay\u2019een isaanii labsiilee adda addaa Manni Maree Bakka Bu\u2019oota Uummataa baaseen uwwisa argataniiru. Labiilee insuraansii fi baankii ilaaluun kana hubachuuf gahaa ta\u2019a. Sababni lammaffaan daldaalli kanaan wal qabatu uumama isaatiin kanneen biroo irraa addaa fi wal xaxaa ta\u2019uun addatti xiyyeeffannoo argachuu akka qabu kan dirqisiisuu dha. Kanuma haala giddugaleessa godhateen fooyya\u2019iinsi haaraan akka taasifamu gareen ogeessota seeraa tokko hundaa\u2019ee irratti hojjachaa akka jiru hubachuun danda\u2019ameera.<\/p>\n\n\n\n<p>Hundaafuu, jijjiiramtootni gurguddoon kitaabota 1ffaa, 2ffaa fi 5ffaa keessatti taasifaman kanneen armaan gadii ti.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>1.Kitaaba 1ffaa Ilaalchisee<\/em><\/strong><br>Kitaaba 1ffaa keessatti jijjiiramoota heddu taasifaman keessaa inni tokko hiikoo jecha \u2018daldaalaa\u2019 jedhuuf kennameen kan wal qabatee dha. Jijjiiramni qixa kanaan taasifames akka itti aanutti ibsameera.<br>Seera daldaalaa duraanii keessatti daldaalaa jechuun namoota ogummaa isaanitiin galii argachuuf gosota hojii 21 tarreeffaman qofa irratti bobba\u2019an jechuu akka ta\u2019e keewwata 5 jalatti haala cufaa ta\u2019een tumameera. Seera daldaalaa haaraa keessatti jijjiiramootni gurguddoon lama keewwata kanaan wal qabatee taasifamaniiru.<br>Inni jalqabaa gosota hojii 21 namootni daldaalaa jedhaman irratti bobba\u2019an jedhamee tumamee ture gara 37 tti kan oli guddise yoo ta\u2019u kana keessattis gosootni hojii teekinoolojii jabana kanaa hordofuun dhufanii fi seera duraanii keessatti hin hammatamne beekamtii argataniiru. Jijjiiramni 2ffaan seera duraanii keessatti gosootni daldaalaan irratti bobbo\u2019uu qabu 21 qofa jedhamee cufamee ture banaa akka ta\u2019u (kan ibsaman 37\u2019n illustrative list dha) taasifameera. Kunis gosootni hojii 37\u2019n ibsamaniin ala jiranii fi amala isaaniin wal fakkaatan qaban biroon akka hojii daldaalatti akka hammataman taasifameera.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>2.Kitaaba 2ffaa Ilaalchisee<\/em><\/strong><br>Jijjiiramni biraa seera haaraan wal qabatee dhufe dhaabbilee daldaalaa kan ilaallatuu dha. Seerri daldaalaa duraanii dhaabbilee daldaalaa gurguddaa keessatti abbootii qabeenyaa qooda (share) xiqqaa qabaniif eegumsi taasise xiqqaa ta\u2019uu irraan kan ka\u2019e kanneen qooda guddaa qabaniin saamamuu irraa akka eegaman uwwisa gahaa kennee hin turre. Seerri haaraan kana haala gaarii ta\u2019een akka jijjiire tumaalee naannoo kanatti tumaman irraa hubachuun ni danda\u2019ama. Haaluma kanaan tumaaleen qixa kanaan itti gaafatamummaa fi iftoominaa diriirsan akkasumas bulchiinsa dhaabbata daldaalaa keessatti gahee\/hirmaannaa abbootii qooda ol guddisan akka hammataman taasifameera.<\/p>\n\n\n\n<p>Gama kanaan seerri daldaalaa duraanii dhaabbilee daldaalaa 6 ta\u2019aniif (dhaabbilee shariikaa gosa 3, jaarmiyaalee itti gaafatamummaan isaanii murtaa\u2019e 2 fi shariika dhoksaa\/joint venture) jedhamaniif beekamtii kan kenneedha. Kanneen keessaa inni 6ffaan biyya kanatti baay\u2019ee kan hin beekamne sababa ta\u2019eef osoo hojiitti hin hiikamin tureera. Seera daldaalaa haaraa keessatti inni keessaa bahee jaarmiyaalee daldaalaa dabalataa lamaaf (walumatti jaarmiyaalee daldaalaa 7\u2019f) beekamtiin kennameera. Lamaan haaraa dabalaman keessaa inni duraa dhaabbata shariikaa itti gaafatamummaan isaa murtaa\u2019ee dha. Dhaabbanni gosa kanaa kan namootni lamaa fi isaa oli ogummaa isaanitiin tajaajila kennuuf hundeeffatanii dha. Akka fakkeenyatti dhaabbanni ogeessonni seeraa tajaajila abukaatummaa akka jaarmiyaatti (firm) tti kennuuf hundeeffatan gartuu kana keessatti kan ramadamuu dha (Seericha keewwata 221-233 tti kanneen jiran ilaaluun ni danda\u2019ama). Jaarmiyaan daldaalaa lammaffaan bifa haaraan beekamtii argate jaarmiyaa itti gaafatamummaan isaa murtaa\u2019ee fi abbaa miseensa tokkoo ti. Seera duraanii keessatti jaarmiyaa itti gaafatamummaan isaa murtaa\u2019e hundeessuuf yoo xiqqaate miseensotni lama jiraachuun dirqama kan ture yoo ta\u2019u seera haaraa keessatti dirqamni kun akka hafu taasifamee jaarmiyaan itti gaafatamummaan isaa murtaa\u2019e, abbaan miseensa tokkoo hundeessuun akka danda\u2019amu tumameera.<\/p>\n\n\n\n<p>Bulchiinsa (corporate governance) baarmiyaalee daldaalaa itti gaafatamummaan isaanii murtaa\u2019ee ilaalchisees jijjiiramni bu\u2019uuraa taasifamee jira. Kanaan wal qabatee seerri duraanii boordii daayirektarootaa sadarkaa tokko qabu qofaaf beekamtii kan kennu yoo ta\u2019u seerri haaraan boordii sadarkaa lama qabuuf beekamtii kenneera. Inni tokko boordii boordii bulchiinsaa (management board) kan jedhamu yoo ta\u2019u namoota jaarmiyicha keessa qooda qabanis ta\u2019ee kan hin qabne filatamanii kan keessatti hirmaataniidha. Inni lammaffaan boordii to\u2019attootaa (supervisory board) kan jedhamu yoo ta\u2019u namoota jaarmiyicha keessaa qooda qaban keessaa yaa\u2019ii abbootii qoodaan kan filatamanii dha. (Keewwata 296 hanga 334 tti jiran ilaaluun gaarii ta\u2019a)<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>3.Kitaaba 3ffaa (Kitaaba 5ffaa Seera Duraanii) Ilaalchisee<\/em><\/strong><br>Seerri daldaalaa haaraan kitaana 5ffaa duraanii kitaaba 3ffaa taasisuun teechiseera. As keessatti jaarmiyaan daldaalaa tokko kisaaraa keessa yommu seenu ykn seenuuf jedhu yoo danda\u2019ame jaarmiyicha hambisuu; yoo hin danda\u2019amne immoo qabeenya argame qisaasamaaf osoo hin saaxilamin abbootii idaatiif haala haqa qabeessa ta\u2019een qoqqooduu tumaaleen dandeessisan hammatamataniiru.<br>\uf0b7Of eeggannoof jecha idaa deebisanii diriirsuu (Preventive re-structuring)<br>\uf0b7Idaa deebisanii kurfeessuu (re-organization)<br>\uf0b7Sirni kisaaraa fi kkf bifa haaraan akka diriiran taasifamaniiru.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Guduunfaa<\/strong><br><br>Seera daldaalaa haaraa keessatti jijjiiramtootni baayyee hojii daldaalaa qixaan qajeelchanii fi salphisan heddu taasifamaniiru. Seerichi daldaaltota hojii daldaalaa keessatti bobba\u2019anii fi qaamolee mootummaa fi kanneen birootiin haala guutuu ta\u2019een hojiitti kan hiikaman yoo ta\u2019e faayidaa ol\u2019aanaa qaba amantaa jedhun qaba.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Seerri Daldaalaa haaraan Itoophiyaan baafatte, labsii lakk. 1234\/2013 waantota haaraa heddu qabatee kan dhufee dha. <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1307,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[32],"tags":[],"class_list":["post-1428","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gonfaa-atoomaatiin"],"aioseo_notices":[],"magazineBlocksPostFeaturedMedia":{"thumbnail":"https:\/\/www.gonfaatoma.com\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/asd-150x150.jpg","medium":"https:\/\/www.gonfaatoma.com\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/asd-300x300.jpg","medium_large":"https:\/\/www.gonfaatoma.com\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/asd-768x768.jpg","large":"https:\/\/www.gonfaatoma.com\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/asd-1024x1024.jpg","post-slider-thumb-size":"https:\/\/www.gonfaatoma.com\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/asd-330x190.jpg","post-category-slider-size":"https:\/\/www.gonfaatoma.com\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/asd-330x350.jpg","1536x1536":"https:\/\/www.gonfaatoma.com\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/asd.jpg","2048x2048":"https:\/\/www.gonfaatoma.com\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/asd.jpg","blossom-coach-slider":"https:\/\/www.gonfaatoma.com\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/asd-1080x700.jpg","blossom-coach-fullwidth":"https:\/\/www.gonfaatoma.com\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/asd-1080x578.jpg","blossom-coach-with-sidebar":"https:\/\/www.gonfaatoma.com\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/asd-810x500.jpg","blossom-coach-latest":"https:\/\/www.gonfaatoma.com\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/asd-540x400.jpg"},"magazineBlocksPostAuthor":{"name":"admin","avatar":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/ecb5481e10cca9a7669c7ce29e372e90336cc49c5e85b5d55d62330169d65afe?s=96&d=mm&r=g"},"magazineBlocksPostCommentsNumber":"3","magazineBlocksPostExcerpt":"Seerri Daldaalaa haaraan Itoophiyaan baafatte, labsii lakk. 1234\/2013 waantota haaraa heddu qabatee kan dhufee dha. ","magazineBlocksPostCategories":["Gonfaa Atoomaatiin"],"magazineBlocksPostViewCount":2379,"magazineBlocksPostReadTime":8,"magazine_blocks_featured_image_url":{"full":["https:\/\/www.gonfaatoma.com\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/asd.jpg",1080,1080,false],"medium":["https:\/\/www.gonfaatoma.com\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/asd-300x300.jpg",300,300,true],"thumbnail":["https:\/\/www.gonfaatoma.com\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/asd-150x150.jpg",150,150,true]},"magazine_blocks_author":{"display_name":"admin","author_link":"https:\/\/www.gonfaatoma.com\/index.php\/author\/admin\/"},"magazine_blocks_comment":4,"magazine_blocks_author_image":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/ecb5481e10cca9a7669c7ce29e372e90336cc49c5e85b5d55d62330169d65afe?s=96&d=mm&r=g","magazine_blocks_category":"<a href=\"https:\/\/www.gonfaatoma.com\/index.php\/category\/gonfaa-atoomaatiin\/\" rel=\"category tag\">Gonfaa Atoomaatiin<\/a>","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.gonfaatoma.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1428","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.gonfaatoma.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.gonfaatoma.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gonfaatoma.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gonfaatoma.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1428"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.gonfaatoma.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1428\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1746,"href":"https:\/\/www.gonfaatoma.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1428\/revisions\/1746"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gonfaatoma.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1307"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.gonfaatoma.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1428"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gonfaatoma.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1428"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gonfaatoma.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1428"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}